stack

/خانه /فروشگاه   /ثبت نام   /فراموشی رمز      

شما هنوز وارد سیستم نشده اید

HyperLink

1396/09/01,02:12:09



HyperLink
HyperLink






آرشیو خبرهای شرکت

نشستهای صبح بخاارا این بار: دکتر جلال خالقی مطلق


selected-news.aspx?id=-30067

 

 پنجاهمین نشست صبح های بخارا روز پنجشنبه، بیست وششم فروردین ماه 1395 برگزار شد. این سلسله برنامه ها که مدتی است به همت بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار و با همراهی کتابفروشی آینده و مجلۀ بخارا فراهم می شود، این بار به  دکتر جلال خالقی مطلق، شاهنامه پژوه و محقق زبان و ادبیات فارسی اختصاص یافت

نشست با نمایش فیلمی از زنده یاد استاد ایرج افشار در تحسین از استاد خالقی مطلق و تبریک به وی به سبب چاپ شاهنامه ایشان آغاز شد. ایرج افشار با ذکر این نکته که آخر شاهنامه خوش بوده است چون «یکى ایرانى کاردان تصحیح آن را به اسلوب و آداب استوار پیش برد و متنى را در اختیار گذارد که بى‏گمان برجسته ‏ترین است از میان دیگر چاپ‏ها»، گفت: «هزار سال کمى بیش، از سُرایش شاهنامه مى‏ گذرد و هشتصد سال بیشترک از تاریخ کهن‏ ترین نسخه ‏اى که از شاهنامه داریم و آن همان نسخه است که خالقى به درستى آن را در تصحیح نیمى از متن برگزیده و اساس قرار داده است. یک چنین متنى به اعتقاد نگارنده حدود نود درصد با متن اصلى مى‏ خواند و بیش از آن نیز نمى‏ توان به متن اصلى نزدیک‏تر شد.»

در پاره ای از گفتار ایرج افشار در مجلس مربوط به چاپ دوم شاهنامه تصحیح خالقى مطلق که نوزدهم تیر ۱۳۸۶ در مرکز دائره ‏المعارف بزرگ اسلامى برگزار شده بود، استاد از نخستین مطالعات غربی ها در شناخت فرهنگ مردم مشرق زمین یادکرده و گفتند: «از روزگارى که مطالعه فرهنگى و علمى در احوال مردم مشرق توسط اروپاییها آغاز شد و چاپ کردن متون عربى و فارسى میان آنها را رواج گرفت شاهنامه یکى از اهم متونى بود که تصحیحش مورد توجه قرار گرفت.»

در بخشی دیگر از سخنان وی این گونه آمده است: «خالقى تنها مصحح شاهنامه نیست. او با انس خاصى که به شاهنامه پیدا کرده است و با کنجکاوى ژرفى که در تاریخ ایران باستان دارد بیش از یکصد و پنجاه مقاله تاریخى و ادبى و زبانشناختى نوشته است که قسمتى به صورت مقالات در مجلات و نشریّات فارسى به چاپ رسیده و قسمتى به زبان انگلیسى در دانشنامه ایرانیکا و خوشبختانه چهل و سه تا از آنها را على دهباشى در دو مجلد با نام‏هاى گلِ رنجهاى کهن و سخن‏هاى دیرینه جداگانه منتشر ساخته است و اکثر این نوشته‏ ها در مقولات اصلى و خاص شاهنامه و مشکلات مربوط به آن کتاب است.»

در ادامه، علی دهباشی ضمن خوشامدگویی به میهمانان از دکتر محمد افشین وفایی دعوت کرد تا با سخنانی از کارنامۀ دکتر خالقی، آغازگر جلسه باشد. افشین وفایی، که عضو هیأت علمی دانشگاه تهران است، سخنش را در وصف شاهنامه پژوهی دکتر خالقی آغاز کرد و گفت: «جلال خالقی مطلق خود با وقوف کامل بر همۀ مشکلاتی که بر سر تصحیح متن شاهنامه وجود داشته پای در میدان عمل گذاشته و با بیش از چهل سال کار متوالی بر روی شاهنامه بنای تحقیقاتی تازه را پی افکنده است.»

وی با اشاره به این که تا شصت هفتاد سال پیش شاهنامه پژوهی وضع خوبی در ایران نداشت، افزود: «متن شاهنامه به دلیل تصرفاتی که در طول سده‌های مختلف روی آن صورت گرفته بود نیاز به تصحیحی انتقادی داشت تا سخن اصلی شاعر از سخن کاتبان متمایز شود. وضعیت نسخه‌های شاهنامه تعریفی نداشت. کاتبان کم‌سواد متن را درست نخوانده بودند. گاه مطابق میل خود در آن دست برده و ابیاتی از خویش افزوده یا کاسته بودند. تحول زبان فارسی نیز باعث شده بود به مرور زبان دستنویسها نوتر شود. قدیمترین نسخ شاهنامه که تعدادشان بسیار هم اندک است بیش از دویست سال با روزگار شاعر فاصله دارند و همین ها کار تحقیق روی متن شاهنامه را دشوار می‌کرد. البته این میان از ایرانیان نیز امثال سیّد حسن تقی زاده، محمد قزوینی و محمدعلی فروغی برخاستند و تحقیقات معتبری هم دربارۀ شاهنامه کردند. اما مجموعاً مرجع شاهنامه پژوهی، مستشرقان بودند. تا اینکه به برکت تحقیقات دکتر جلال خالقی مطلق و بعضی محقّقان دیگر، این مرجعیّت خوشبختانه به میان ایرانیان بازگشت. خالقی توانست با صرف حدود نیم قرن از عمر گرانمایه معتبرترین متن شاهنامه را به جهانیان عرضه کند.»

افشین وفایی در ادامه سخنش به بررسی امتیازات کار خالقی پرداخت. وی یکی از ویژگی های خالقی مطلق را دقت او بر بازبینی آثار انجام شده اش دانست و گفت: «او هرگز در این زمینه غفلت نمی ورزد. از وجوه اهمیت کار خالقی در تصحیح شاهنامه این است که او معمولا دلایل برتر دانستن ضبط خود را در موارد محل اختلاف، در یادداشتهای شاهنامه آورده است. بسیاری از اصطلاحاتی که امروز در فن تصحیح متن جا افتاده است اولین بار توسط خالقی به کار برده شده است. خالقی برای اولین بار در تصحیح شاهنامه دربارۀ منابع جانبی تحقیق کرده و خطرات و فواید استفاده از آنها را یادآور شده و خودش نیز در کارش به اندازۀ کافی  از منابع جانبی بهره برده است. خالقی چنانکه در شناسایی و جا انداختن بسیاری از فنون تصحیح متون فارسی پیشگام بوده است، در تصحیح جدید خود از شاهنامه (که سال گذشته توسط انتشارات سخن منتشر شد)، باب تازۀ دیگری نیز گشوده و با زیر و زبرگذاری کلمات سعی در جبران نقص خط نموده و کوشیده تا تلفظ فردوسی را در شاهنامه‌اش بنمایاند و ادیبان و زبانشناسان تاریخی را دعوت به بحث و انتقاد جزئی‌تر دربارۀ زبان فارسی در توس قرن چهارم هجری کرده است و این درست مصداق پیشبرد دانش است. یادداشتهای شاهنامه، واژه‌نامۀ آن و مقالات خالقی همواره نکات تازه‌ای را در خود داشته‌اند و راهگشای محققان بوده‌اند. بی‌گمان نام خالقی همیشه در صدر تحقیقات شاهنامه‌پژوهی خواهد ماند»

ادامۀ نشست سخنان دکتر خالقی مطلق بود از خود و خانواده اش، و همین طور درباره اینکه چطور شد که به تصحیح شاهنامه روی آورد. این بخش از نشست به صورت پرسش و پاسخ مفصلی بود که علی دهباشی با همراهی دکتر افشین وفایی آن را طرح و گفت و گو کردند.

بخشی کوتاهی از سخنان استاد خالقی مطلق در ادامه می آید:

« من در تهران متولد شدم و بچۀ این شهر هستم. البته نه شهری با این وسعت! زمانی که بچه بودم با دوچرخه تمام این شهر را می توانستم بگردم. چند پذیرش برای دانشگاه های آلمان و انگلستان فرستادم. ولی پذیرش من ازآلمان زودتر پذیرفته شد و به این کشور رفتم. رشتۀ اقتصاد را انتخاب کردم ولی بعد متوجه شدم که اهل این رشته نیستم. تغییر رشته دادم و رشتۀ ژرمانیستیک و ادبیات آلمان را آغاز کردم. در آنجا باید یک رشتۀ اصلی داشته باشی و دو رشتۀ فرعی و من مردم شناسی و تاریخ کهن را دو رشتۀ  فرعی خودم انتخاب کردم. بعدها به شرق شناسی روی آوردم و بعد آن موضوع پژوهش هایم ایرانشناسی شد. در آلمان در رشتۀ ژرمانیستیک، ابتدا با ادبیات حماسی کشورهای دیگر آشنا شدم. این نقطۀ مثبتی بود. شاید اگر آغاز با شاهنامه شروع می شد دیگر سراغ این آثار نمی رفتم و تفاوتی که بین این آثار وجود دارد را  متوجه نمی شدم اما بعد که وارد این تحقیق شدم، دیدم که دنیایی دیگر وهمانند دریایی است و هر کسی در این دریا غرق می شود. این شرح آشنایی من با شاهنامه بود و بعد در همین دنیا و دریا ماندیم و با نهنگ ها و مارها وماهی های بزرگ و ریز و زیبا و نازیبا آشنا شدیم. از ابتدا تصمیم گرفتم که رسالۀ دکتری خود را در مورد شاهنامه بنویسم که در این فاصله بود که متوجه شدم تصحیحات شاهنامه که در آن زمان  در واقع چاپ کلکته بود و مُل و بروخیم و مسکو هم به تازگی تصحیح  را آغاز کرده بودند و مجلدش در دست ما بود، درست نیست. این بود که بعد از اینکه کار رسالۀ دکتری تمام شد فراهم آوردن یک کپی از دست نویس های شاهنامه را آغاز کردم.»

پرسش در خصوص فعالیت های پیش از انقلاب استاد در بنیاد شاهنامه، فعالیت های علمی استاد، وضعیت ایران شناسی در آلمان، وضعیت شاهنامه پژوهی در خارج از ایران، منابع شاهنامه و ... موضوعات دیگری بود که در این نشست مطرح گردیده و به آن پاسخ داده شد. شرح کامل این نشست فرهنگی در سایت مجلۀ بخارا قابل دسترسی است.

 

گزارش: سهیلا یوسفی

تاریخ درج خبر: 27/1/1395





HyperLink
HyperLink

HyperLink
HyperLink


ورود به پنل کاربری
نام کاربری :  
رمز عبور :  
شما وارد سیستم نشده اید
رمز عبور را فراموش کرده ام
ثبت نام جدید





         







در حال بروز رسانی سایت55


تمام حقوق مادی و معنوی این وب سایت متعلق به موسسه فرهنگی و هنری سرای فردوسی می باشد
طراحی و پیاده سازی : باتیس